Umuryango

Ibikorwa bya Gorilla ni ibi:

Twahisemo ingagi kubera ko ziri mu kaga gakomeye. Ibizibangamiye ni igabanuka ry'aho ziba n'ubushimusi.

• gutera inkunga cyangwa gufatanya gutera inkunga imishinga yo kurinda inguge nini, dufatanyije bya hafi n'inzego z'ibihugu bireba;
• gushyigikira amatsinda arwanya ba rushimusi (kugura ibikoresho, gutanga agahimbazamusyi…);
• kurinda aho inyamaswa ziba;
• kumenyesha no gukangurira abaturage (gushinga amatsinda y'ibidukikije, kugura ibikoresho by'ishuri, gutera ibiti, gushyigikira amaradiyo y'ibidukikije…);
• gushyigikira izindi gahunda zo kurinda inguge nini;
• gushakisha ukuri ku iyicwa rya Dian Fossey mu Rwanda.

Uwashinze umuryango

Umuhanzi w'Umufaransa Georges Brassens yaririmbye ko "hari abapolisi badasanzwe". Nta gushidikanya, Fabrice Martinez ni umwe muri bo, we uvugana n'inguge nini. Yifuzaga kuba umushakashatsi uzenguruka isi, ariko ku bw'umuhamagaro yinjiye mu gipolisi cy'igihugu cy'u Bufaransa. Nyamara afite ishyaka rimwe rimuri ku mutima: ingagi!

Umugore w'intangarugero, Dian Fossey, yarwaniraga mu Rwanda kugira ngo ingagi zidacika. Yishwe mu ijoro ryo ku wa 26 rishyira ku wa 27 Ukuboza 1985, akubiswe imipanga itandatu mu maso, mu kazu ke kubatswe ku butumburuke bwa metero 3 000, rwagati muri Pariki y'Igihugu y'Ibirunga. Uko yapfuye ntikurasobanuka kugeza n'ubu.

Bukeye bwaho, Fabrice yashinze umuryango Gorilla maze yerekeza mu Rwanda, aho yashinze ihema rye munsi y'ikirunga, mu karere k'ingagi zo mu misozi.

Muri Afurika, ubu azwi nk'umupolisi w'umuzungu ushaka kurokora ingagi. Ariko ingagi zigenda zigabanuka, kubera abantu bazihiga kandi bakangiza aho ziba nta gusubira inyuma.

N'uyu munsi, uwahoze ari umukomanda wa polisi afite intego imwe: kumenya ukuri ku rupfu rubabaje rwa Dian Fossey. Ni nde wishe uyu mushakashatsi w'Umunyamerika w'ikirangirire, kandi kubera iki? Imyaka mirongo ine nyuma y'ayo makuba, uwashinze Gorilla yizera ko ukuri gushobora kujya ahagaragara, mu bihe bimwe na bimwe. Ubuhamya bushya n'ikimenyetso gishya kidashidikanywaho bishobora gutuma iperereza ku rupfu rwa Dian Fossey risubukurwa.

Iperereza: urubanza rwa Dian Fossey

Igitabo cy'ubuhamya

Umunsi umwe, akiri muto cyane, Fabrice Martinez yahisemo kuba umugenzacyaha w'umupolisi no kuba umurinzi w'ingagi. Iyo ukunda nka we ingorane n'ibitangaza, ukunda ibidukikije n'ibinyabuzima byose, kandi ukaba ufite umutima w'inshingano n'ubutabera, ibyo bintu byombi biruzuzanya.

Fabrice Martinez, umupolisi udasanzwe, akusanya ibyo yibuka mu kazi ke (imyaka mirongo itatu n'itandatu muri sitasiyo za polisi, kuva mu nkengero za Paris kugeza muri Ardèche na Vaucluse) maze akajyana umusomyi ku mpinga z'ibirunga birebire bya Afurika, mu nzira y'ingagi za nyuma zo mu misozi.

Le Flic au secours des gorilles (mu Gifaransa), Les Presses du Midi, 2017, impapuro 239, amayero 18. Ijambo ry'ibanze rya Brigitte Bardot. Kiboneka mu maduka y'ibitabo cyangwa ku mwanditsi wacyo.

Aho dukorera

Gorilla ikorera mu Rwanda mu kurinda ingagi zo mu misozi, ndetse no muri Kongo, aho ishyigikira ikigo cya Conkouati cya Help Congo, gisubiza impfubyi z'impundu mu ishyamba rikomye kandi rikungahaye ku nyamaswa (impundu, ingagi zo mu bibaya, inzovu zo mu mashyamba…).

Umuryango wiyemeje gushyigikira bifatika Pariki y'Igihugu ya Kahuzi-Biega, muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Kongo, aho hakiri ingagi zo mu bibaya by'iburasirazuba, cyangwa ingagi za Grauer, ubwoko buba muri Kivu y'Amajyepfo gusa. Ziri mu kaga gakomeye ko gucika: mu myaka makumyabiri gusa zatakaje 77 % by'umubare wazo, kandi muri iki gihe hasigaye izitageze ku 4 000. Ni zo nguge nini kuruta izindi zose.

Mu Rwanda, umushinga wo kwagura Pariki y'Igihugu y'Ibirunga urakurikiranwa cyane. Biteganyijwe ko ubuso bwayo buziyongeraho hafi 23 % (hegitari 3 740 ziyongera kuri hegitari 16 000 zisanzwe), hagamijwe kurinda neza urusobe rw'ibinyabuzima, kugabanya amakimbirane hagati y'ingagi zihabwa umwanya mushya kuko umubare wazo ugenda wiyongera, ndetse no kugabanya amakimbirane hagati y'abaturage n'inyamaswa zo mu gasozi hafi y'ahantu harinzwe, hashyirwaho akarere k'ubwirinzi kangana na hegitari 6 620. Uyu mushinga uzasaba kwimura no gutuza ahandi abaturage batuye mu karere kazagurwamo. Gorilla yifuza kwifatanya n'imbaraga za Leta y'u Rwanda no gufasha kugira ngo iki gikorwa kigerweho neza; giteganyijwe gutwara miliyoni 255 z'amadolari.

Uko dukora

Gorilla ikorera nta muhuza. Ubuyobozi bwayo bukora ku bushake kandi nta mukozi uhembwa ifite. Amikoro yayo aturuka gusa ku misanzu n'impano by'abanyamuryango bayo n'abafatanyabikorwa.